Zakelijk

DGA en oudedagsvoorziening

Voor u als directeur-grootaandeelhouder (DGA) gelden speciale pensioenregels en mogelijkheden. Dat komt door uw dubbele positie als werknemer en als eigen baas. Zo hebt u de mogelijkheid uw pensioenaanspraken binnen uw eigen onderneming (in eigen beheer) onder te brengen of uw pensioen te verzekeren bij een verzekeringsmaatschappij.

Pensioen in eigen beheer (situatie tot en met 2016)
Bij een pensioenregeling in eigen beheer reserveert u jaarlijks een bepaald bedrag binnen de onderneming. Deze zogenaamde pensioenreserve wordt meestal ondergebracht in pensioen-BV of een personal holding. De onderneming heeft dus een verplichting aan u om op de einddatum een pensioen uit te keren. Deze pensioenverplichting wordt tot het ondernemingsvermogen gerekend en de pensioenaanspraken worden vertaald in een doelvermogen. Dit is het kapitaal dat op de einddatum aanwezig moet zijn om de toezeggingen te kunnen nakomen. Het onderbrengen in eigen beheer is voor u een goede oplossing als u de beschikking wilt houden over uw middelen, maar biedt u geen zekerheid. Als de onderneming namelijk failliet gaat, is de pensioenreserve verdwenen en kunt u geen aanspraak maken op een pensioen. Voor de onderneming heeft een pensioen in eigen beheer ook gevolgen. Zo betaalt het bedrijf een heffing over het vrijvallende vermogen. En bij onderhandelingen over de verkoop van de onderneming kan een pensioentoezegging nadelig zijn.

Voordeel pensioen in eigen beheer

  • De pensioenopbouw heeft geen gevolgen voor de liquiditeit van de onderneming: het geld blijft in de onderneming.

Nadelen pensioen in eigen beheer

  • Het pensioen moet gekoppeld zijn aan een daadwerkelijk genoten inkomen uit dienstbetrekking en in de pas lopen met wat in collectieve regelingen gangbaar is.
  • Er geldt een verplichte hoge franchise waardoor u een lager pensioen opbouwt.
  • U kunt premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid niet meeverzekeren.
  • Uw partner is voor het nabestaandenpensioen afhankelijk van de onderneming of van de overblijvende vennoten.
  • Stijgt het beleggingsrendement boven het aangenomen rendement, dan wordt het meerdere belast.
  • Het opbouwpercentage is maximaal 2 procent van het pensioengevend loon.
  • U hebt geen pensioengarantie: voor uw pensioen bent u afhankelijk van het gezond-zijn van de onderneming.

 

-- splitter line - remove this to remove the split --

Pensioen DGA in eigen beheer afgeschaft per 2017. Wat nu?

Aanloop

Tijdens de behandeling eind 2012 van het Belastingplan 2013 in de Eerste Kamer kwam heroverweging van het DGA-pensioen voor het eerst ter sprake. Vanaf 6 december 2013 verscheen de ene na de andere brief/nota over het pensioen in eigen beheer van de dga, zonder dat 'Den Haag' concreet werd over een oplossing! De oplossing werd uiteindelijk door Staatssecretaris Wiebes in handen gelegd van de Tweede Kamer-leden van de vaste Kamercommissie Financien op 23 maart 2016. Al snel bleek uit de gestelde vragen dat het plan van 'uitfasering' (=afschaffing) bij de meeste partijen de voorkeur gen

'Vereenvoudiging', 'besparing inzet 75 belastingambtenaren', een belastingopbrengst van € 2.1 miljard in 2017 en het onderwater-pensioen hebben als voornaamste argumenten de klus voor staatssecretaris Wiebes en zijn ambtenaren geklaard. Aan de voordelen van pensioen in eigen beheer voor de ondernemer en zijn bedrijf en het feit dat het pensioen in eigen beheer voornamelijk door de Belastingdienst zelf zo ingewikkeld is geworden werd geen aandacht besteed.
Kortom, het opbouwen van verdere pensioenrechten in eigen beheer wordt met ingang van 2017 afgeschaft. Dit is volgens Staatssecretaris Wiebes voor iedereen de beste oplossing.

 

-- splitter line - remove this to remove the split --

Staatssecretaris Wiebes schaft opbouw pensioen in eigen beheer af per 2017
Op 1 juli 2016 verscheen (eindelijk) de door Staatssecretaris Wiebes op 23 maart 2016 aangekondigde Kamerbrief aangaande de toekomst van het DGA-pensioen in eigen beheer. De Staatssecretaris had beloofd concreet te zullen zijn. De kogel is dan ook door de kerk: Wiebes schaft de mogelijkheid om fiscaal gefacilieerd pensioen in eigen beheer op te bouwen af met ingang van 2017! Dat doet hij door de 'eigen' B.V. niet langer als toegestane verzekeraar voor pensioen aan te merken. Op Prinsjesdag 2016 (20 september 2016) verscheen het in dit kader aangekondigde wetsvoorstel, dat de naam 'Wet Uitfasering pensioen in eigen beheer' meekreeg. Voor bestaande pensioenvoorzieningen biedt hij de mogelijkheid om deze af te stempelen naar de fiscale waarde (=oplossing 'dividendklem'') en vervolgens het pensioen fiscaal-voordelig af te kopen in de jaren 2017 2018 2019 of om te zetten in een spaarvariant 'oudedagsverplichting' (ODV). De dividendklem ziet op de beperking van de ruimte om dividend uit te keren, die wordt veroorzaakt door het verschil tussen de (lagere) fiscale balanswaarde van de pensioenvoorziening en de (veel hogere) werkelijke hoogte van de pensioenvoorziening (oftewel het bedrag dat een verzekeraar zou reserveren om de opgebouwde pensioenen aan de DGA en zijn partner te kunnen uitkeren).

 N.B. Pensioenregelingen (geheel of gedeeltelijk) in eigen beheer die op dit moment nog lopen - en waarin thans pensioenrechten worden opgebouwd - moeten nog dit jaar (2016) beeindigd (premievrij gemaakt) worden per uiterlijk 1 januari 2017 om fiscale ellende te vermijden! Hiervoor is een adequate schriftelijke vastlegging nodig. Op verzoek van vele heeft staatssecretaris Wiebes tijdens de behandeling in de Tweede Kamer deze termijn verlengd tot 1 april 2017.

 

-- splitter line - remove this to remove the split --

Mogelijkheden met bestaande pensioenvoorziening in eigen beheer

En wat wordt dan het lot van reeds in eigen beheer opgebouwde pensioenen? In de brief van 1 juli 2016 en in het Wetsvoorstel beschrijft de Staatssecretaris de mogelijkheden. DGA’s die gebruikmaken van de mogelijkheid tot beëindiging van het pensioen in eigen beheer worden door het 'afstempelen' van de commerciële naar de fiscale (balans)waarde (grotendeels) bevrijd van de dividendklem. Het pensioen is dan geen (/minder) een belemmering om dividend te kunnen uitkeren. Deze DGA’s profiteren ten opzichte van de bestaande regels van een forse tegemoetkoming in de loonbelasting door over het verschil tussen de werkelijke waarde van het pensioen en de (afgeknepen) fiscale waarde geen loonbelasting en ook geen revisierente verschuldigd te zijn. Met ingang van 2017  zijn er 3 keuzemogelijkheden:

  1. Afstempelen naar fiscale waarde + afkoop van het pensioen.
  2. Afstempen naar fiscale waarde + omzetting in oudedagsverplichting (bij de eigen B.V).
  3. Handhaven van het 'pensioen in eigen beheer'.

 Welke keuze het voordeligste is, is niet in zijn algemeenheid te zeggen. Dat moet per DGA worden afgewogen en berekend.

 

-- splitter line - remove this to remove the split --

De partner
Keuzemogelijkheden 1 en 2 behoeven schriftelijke goedkeuring van de partner en moeten binnen een maand na de dag van afkoop/omzetting middels een daartoe te verschijnen formulier aan de Belastingdienst worden gemeld onder opgave van de fiscale en werkelijke ('commerciele') waarde van de pensioenvoorziening. Het heeft tot de behandeling van het wetsvoorstel in de Eerste Kamer geduurd voordat Wiebes duidelijkheid heeft verschaft over de positie van de partner, eventuele schenking bij medewerking aan afstempelen en het moment van en de wijze van compensatie van de partner voor het opgeven van rechten op het (partner)pensioen. Inmiddels is duidelijk dat in gemeenschap van goederen gehuwden het het makkelijkst hebben (geen compensatie van de partner nodig). Bij gehuwden onder huwelijkse voorwaarden is de inhoud van de voorwaarden bepalend voor de vraag of compensatie van de partner nodig is om 'schenking' te voorkomen. Als compensatie nodig is, zijn partners vrij om te bepalen hoe ze dat doen. De compensatie kan bijvoorbeeld geocht worden in (of een combinatie) een wijziging van de huwelijksvoorwaarden, door (bij keuze voor afkoop) de afkoopsom te delen, een partnerpensioen te verzekeren bij een verzekeraar, een overlijdensrisicoverzekering te sluiten, door af te spreken dat in voorkomend geval (echtscheiding) compensatie zal plaatsvinden (voorwaardelijke compensatie).

Afkoop
Voor DGA's die voor afkoop (=uitkering ineens) kiezen geldt een korting op de grondslag van 34,5% (bij afkoop in 2017), 25% (2018), 19,5% (2019), waarbij voor de berekening van de korting wordt aangesloten bij de pensioenvoorziening per 31 december 2015 (om anticipatie te voorkomen). Bij een korting van 34,5% op het hoogste tarief van 52% bedraagt de effectieve druk 34%. Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel door de Eerste Kamer heeft staatssecretaris Wiebes aangegeven dat voor afkoop van het pensioen geen medische waarborgen door de B.V. hoeven worden gevraagd.

 

-- splitter line - remove this to remove the split --

Oudedagsverplichting (ODV)
Bij keuze voor de oudedagsverplichting wordt de bestaande waarde van de pensioenvoorziening omgezet in de voorziening voor oudedagssparen in eigen beheer en vervolgens jaarlijks tot aan de pensioendatum vermeerderd met een bescheiden rente ("u-rendement"). Vanaf de pensioendatum zal de B.V. vervolgens uitkeringen doen met een looptijd van 20 jaar. De uitkering in het eerste jaar bedraagt 1/20 van het bedrag van de oudedagsverplichting. In het tweede jaar wordt - rekeninghoudend met afname van de verplichting met het in het voorafgaande jaar uitgekeerde bedrag en met toename door optellen van het u-rendement - de uitkering gesteld op 1/19, etc. De uitkeringen mogen maximaal 5 jaar eerder ingaan dan op de pensioendatum, maar dan moet de uitkeringsperiode met een gelijk aantal jaren worden verlengd. Ook DGA's met een reeds ingegaan pensioen in eigen beheer kunnen voor omzetting in de oudedagsverplichting kiezen, hetgeen vaak tot een lagere pensioenuitkering zal leiden (en ruimere mogelijkheden tot dividenduitkering). Dit zal voor veel DGA's waar keuze voor afkoop niet mogelijk/gunstig is een goede keuze zijn. Het maken van deze keuze behoeft goedkeuring van de partner (hetgeen in bepaalde gevallen een belemmering zal blijken). De oudedagsverplichting kan op elk moment geheel of gedeeltelijk worden afgestort naar een lijfrente bij een bank, verzekeraar of (nieuw m.i.v. 2017) beleggingsinstelling.

Handhaven van het opgebouwde pensioen in eigen beheer
Wanneer niet gekozen wordt (dan wel niet gekozen kan worden, bijvoorbeeld in verband met de partnerproblematiek) afkoop van het pensioen of voor omzetting in de oudedagsverplichting betekent dat de handhaving van het reeds opgebouwde pensioen in eigen beheer volgens de regels per 31 december 2016. Verdere opbouw van pensioenrechten in eigen beheer is niet mogelijk. Wel zal jaarlijks de pensioenvoorziening tot aan de pensioendatum nog actuarieel oprenten, dus jaarlijks wat toenemen als gevolg van het dichterbij de pensioendatum komen en eventuele indexatie van opgebouwde pensioenrechten. Er is jaarlijks een actuariele pensioenbetekening nodig. De pensioenklem blijft bestaan. Voor reeds ingegane pensioen in eigen beheer geldt dat de uitkering niet wijzigt als gevolg van de wetswijziging. Deze variant is denkbaar bij DGA's die naar een zo hoog mogelijke pensioenuitkering streven en de dividendklem - die in stand blijft - geen belemmering vormt voor dividenduitkeringen. En deze variant zal - tegen wil en dank van de DGA - aan de orde zijn als de (ex-)echtgenote niet meewerkt aan afkoop of omzetting in oudedagsverplichting.

 

-- splitter line - remove this to remove the split --

Wat kan een DGA het beste doen?
Duidelijk is dat DGA's met pensioen in eigen beheer met lopende opbouw van pensioenrechten er voor moeten zorgen dat de opbouw voor 1 januari 2017 wordt gestaakt. Deze termijn is inmiddels verlengd naar 1 april 2017. De DGA die het pensioen in eigen beheer opbouwt (of daar bijvoorbeeld per 2014 mee is gestopt) zal zich bijvoorbeeld moeten beraden over de vraag of het gunstig en mogelijk (hier kan de partner een rol spelen) is om gebruik te maken van de afkoopmogelijkheid (is daar geld voor beschikbaar?) of van de oudedagsverplichting of - wellicht noodgedwongen - maar de pensioenvoorziening 'oude stijl' te handhaven. Is er geld beschikbaar, hoeveel zou de af te dragen loonbelasting bij afkoop bedragen en hoeveel bij omzetting naar oudedagsverplichting (en 20 jaar uitkering), zijn er voldoende andere oudedagspotjes opgebouwd, etc.? Er doet zich voor DGA's met een pensioenvoorziening van bescheiden omvang een uitgelezen kans voor om van het pensioen af te komen (afkoop!)! Er zal de komende maanden weer volop rekenwerk worden verricht!

Alternatieven voor opbouw oudedagsvoorziening

Er zijn diverse mogelijkheden om te voorzien in de oudedag tw:

  • niet meer opbouwen (er is genoeg pensioen, of 'dan maar geen pensioen').
  • opbouwen via een lijfrenteverzekering/lijfrentesparen/lijfrente-beleggen bij een bank, verzekeraar of beleggingsinstelling.
  • beleggen uit netto-loon of dividend (fiscaal in box 3).
  • in de B.V. sparen (fiscaal box 2), en t.z.t. (deels) gaan leven van dividend; deze mogelijkheid noemt Staatssecretaris Wiebes in zijn brief van 1 juli als 'netto-sparen'.
  • een pensioenverzekering starten bij een verzekeraar.

De DGA's die de pensioenopbouw al per 2014 hebben staakt zouden kunnen overwegen al in 2016 de oplossing van voorkeur in gang te zetten, bijvoorbeeld stortingen in een lijfrenteproduct gaan doen.

-- splitter line - remove this to remove the split --

Plan maken?
De afschaffing van de mogelijkheid om in eigen beheer pensioen op te bouwen noodzaakt tot het maken van keuzes, bij voorkeur al voorbereid voor 1 januari 2017. Welke van de verschillende opties past het beste (en werkt de partner/ex-partner mee....?)? Het is tevens een mooie gelegenheid om qua oudedagsverzorging de balans eens op te maken. Hoeveel pensioen is er opgebouwd in de B.V. en bij pensioenfondsen/verzekeraars? Hoeveel en hoe lang zal daar pensioen uit komen? Lijfrentepotjes, vermogen in eigen woning, spaarrekeningen, beleggingen, etc. Hoe verhouden deze zich tot de wensen voor wat betreft bestedingsniveau na pensionering? Is aanvullende opbouw van oudedagspotjes nodig, en - zo ja - hoe kan dat het beste? Betaalt de fiscus nog een stukje mee? Hoe kan voor nabestaanden worden gezorgd? Kortom tijd om in actie te komen.

Update 20 december 2016
De dag dat de Eerste Kamer zou stemmen over de Wet Uitfasering werd er een om niet snel te vergeten. De aanleiding was een krantenbericht in de late avond van 19 december volgend op een bericht op de website van een beroepsvereniging voor belastingadviseurs. Daarin werd de - door Wiebes zelf op een vraag tijdens de behandeling door de Eerste Kamer bevestigde - mogelijkheid om de kosten van toekomstige stijging van opgebouwde DGA-pensioenaanspraken (indexatie) ineens in aftrek te brengen van de winst beschreven. Dit komt in aan de orde bij omzetting van het pensioen in een oudedagsverplichting of bij afkoop van het pensioen. Deze zeer forse aftrekpost zou een stevig gat slaan in de begroting en ervoor zorgen dat de variant 'afkoop' nog minder gekozen zou worden. Wiebes heeft daarop bij brief (met spoed bezorgd...) de Eerste Kamer verzocht de stemming uit te stellen in afwachting van zijn nader onderzoek. Daarbij heeft Wiebes aangekondigd zo nodig een novelle te maken op het wetsvoorstel om het gat te dichten en heeft voorts aangegeven dat de datum van inwerkingtreding zo nodig wordt uitgesteld.

-- splitter line - remove this to remove the split --


Update 1 april 2017

Nadat de Tweede Kamer al eerder akkoord was, heeft op 7 maart jl. ook de Eerste Kamer ingestemd met de Wet uitfasering pensioen in eigen beheer en overige fiscale pensioenmaatregelen, inclusief de later ingediende novelle. De wet is op op 1 april 2017 in werking getreden.

Te ondernemen acties
DGA's met PEB moeten nadenken wat ze willen met hun opgebouwde pensioenaanspraken. Acties die zoal vereist zijn:

1. Indien DGA nog actief PEB opbouwt, dit vóór 1 juli 2017 beëindigen;
2. DGA's met een externe pensioenverzekering kunnen nog tot 1 juli 2017 het kapitaal terughalen naar de eigen venootschap;
3. (Ex-)partner van de DGA moet instemmen met afkopen en omzetten in ODV. Welicht is compensatie van de (ex-)partner voor afzien van rechten benodigd.

 

-- splitter line - remove this to remove the split --

Pensioen bij verzekeraar
Als u kiest voor een pensioenverzekering heeft u verschillende mogelijkheden, zowel in de opbouwfase als in de uitkeringsfase van eventueel in eigen beheer opgebouwd pensioen. Daarbij bepaalt u zelf of u uw pensioen volledig wilt verzekeren of een combinatie wilt van deels verzekeren en deels in eigen beheer. Een volledig verzekerd pensioen heeft als voordeel dat u een hoger pensioen mag opbouwen. Hebt u eenmaal gekozen voor een pensioenverzekering, dan vormt de hoogte van de pensioentoezegging het uitgangspunt. Op basis daarvan stelt de verzekeraar een kapitaal vast waarmee u op de pensioendatum het pensioen kunt aankopen. Vaak kunt u daarbij kiezen tussen garantie en beleggen.

Voordelen pensioenverzekering

  •  Er geldt een lagere toegestane franchise waardoor u een hoger pensioen kunt opbouwen.
  • U kunt de premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid meeverzekeren.
  • Uw partner heeft de zekerheid van een nabestaandenpensioen.
  • Als alleenstaande mag u altijd een partnerpensioen opbouwen dat eventueel wordt omgezet in extra ouderdomspensioen.
  • U kunt bij de berekeningen een stijgend (geïndexeerd) pensioen overeenkomen.
  • U weet zeker dat u uw pensioen ontvangt, onafhankelijk van het bedrijfsresultaat.

Nadeel pensioenverzekering
Het opbouwen van pensioen gaat ten koste van de liquiditeit van de onderneming.

-- splitter line - remove this to remove the split --

Gevolgen van de Pensioenwet
U wordt onder de nieuwe Pensioenwet als DGA aangemerkt als u minimaal tien procent van de aandelen heeft waaraan stemrecht verbonden is. Als DGA geniet u niet langer de beschermende werking van de Pensioenwet. In 2007 bestond er nog een overgangsregeling: u kon in dat jaar met uw bestaande pensioentoezeggingen nog een keuze maken voor pensioen in eigen beheer of een verzekerd pensioen. Sinds 2008 valt er niets meer te kiezen; u valt helemaal niet onder de Pensioenwet. Voor u is het dan nog steeds interessant om uw pensioentoezegging te verzekeren, omdat in geval van een faillissement de curator geen aanspraak kan maken op uw pensioenopbouw. Bovendien kunt u via verzekeren meer pensioen opbouwen dan in eigen beheer.